{"id":354,"date":"2023-04-13T21:47:17","date_gmt":"2023-04-13T20:47:17","guid":{"rendered":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=354"},"modified":"2023-07-18T20:42:44","modified_gmt":"2023-07-18T19:42:44","slug":"cylchdaith-aberdaron","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=354","title":{"rendered":"Cylchdaith Aberdaron"},"content":{"rendered":"\n
<\/object>Cylchdaith Aberdaron<\/a>Lawrlwytho<\/a><\/div>\n\n\n\n
\n

Cylchdaith Aberdaron – Manylion y daith<\/h2>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Amcan o hyd: 15 km\/9.3 milltir.
Amcan o\u2019r amser: 5 awr.
Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253.
Man cychwyn\/gorffen: Maes Parcio Aberdaron, SH172 264.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

Disgrifiad<\/h2>\n\n\n\n

Mae holl amrywiaeth Ll\u0177n a\u2019i Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol wedi\u2019i gynnwys yn y daith hon. Ceir yma lwybrau arfordirol \u2013 gogledd a de \u2013 y penrhyn; dringfa raddol ar hyd llethrau Mynydd Anelog sy\u2019n cynnig golygfeydd gwych a phanoramig, a dychwelyd drwy gaeau amaethyddol ac ar hyd cwm bychan Afon Daron.<\/p>\n\n\n\n

Mannau o Ddiddordeb<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

1 <\/mark> Aberdaron <\/strong>– Mae Aberdaron yn bentref deniadol gyda\u2019i draeth, ei dai bwyta, ei siopau cynnyrch lleol a\u2019i dai a phontydd llawn cymeriad. Mae\u2019n werth galw ym Mecws Islyn, gyda\u2019i do gwellt, nid yn unig am fara a danteithion cartref, ond i fwynhau\u2019r lluniau a\u2019r mapiau a\u2019r darnau o dreftadaeth sy\u2019n addurno waliau\u2019r caffi. Adeilad hynafol a diddorol yw\u2019r Gegin Fawr, hen dafarn y pererinion. Mae Aberdaron yn bentref hynafol a hanesyddol. Er hynny, mae\u2019n dal yn bentref bach. Mae\u2019r ffyrdd yn dal yn gul a throellog ac mae\u2019r ddwy bont gerrig, Pont Fawr a Phont Fach, a adeiladwyd ym 1823 yn gyfyng iawn. Yr ochr draw i\u2019r pontydd mae\u2019r ffordd yn lledu ychydig i ffurfio sgw\u00e2r marchnad. Ym 1773, disgrifiodd Pennant Aberdaron fel pentref tlawd ym mhen draw sir Gaernarfon. mae yna nifer o achosion smyglo ar hyd arfordir Ll\u0177n, dyma un enghraifft \u2013 1808 \u2013 Daliwyd lygar yn Aberdaron am smyglo halen.\u00a0 mwy….<\/a><\/p>\n\n\n

\n
\"Aberdaron\"
Aberdaron<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

2 <\/mark> Eglwys hywyn Sant<\/strong> – Galwch heibio Eglwys Aberdaron \u2013\u00a0Eglwys St Hywyn ar lan y m\u00f4r a gwrthglawdd newydd wedi cael ei godi ym 1998 i wrthsefyll yr erydu sydd yn digwydd yn barhaus ac sydd wedi bygwth diogelwch yr eglwys o\u2019r blaen. Eglwys Hywyn Sant yw\u2019r ddolen olaf yng nghadwyn Llwybr y Pererinion oedd ar eu ffordd i Enlli. Yn ogystal \u00e2 bod yn eglwys fyw, yn hanesyddol gyda\u2019i phensaern\u00efaeth arbennig. Peth o adeiladwaith yr adeilad presennol yn mynd yn ol i\u2019r Cl2 gyda\u2019r bwa Normanaidd uwchben y drws.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n

Yn 1094, roedd Gruffudd ap Cynan, a oedd yng nghanol rhyfel gerila yn erbyn y Normaniaid, yn falch o gael lloches gan y gymuned fynachaidd yn Aberdaron, a dihangodd i Iwerddon yn eu cwch. Ugain mlynedd yn ddiweddarach yn 1115 gofynnodd Gruffudd ap Rhys Tewdwr (Tywysog Deheubarth) am loches yn eglwys Aberdaron rhag yr un Gruffudd ap Cynan (ei dad-yng nghyfraith), tywysog Gwynedd., a rhoddwyd noddfa iddo. Ar ei wely angau ym 1137 gadawodd Gruffudd ap Cynan arian yn ei ewyllys i Enlli<\/p>\n\n\n

\n
\"Eglwys
Eglwys St. Hywyn Aberdaron<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

mae hon hefyd yn ganolfan treftadaeth gydag arddangosfeydd diddorol yn olrhain hanes y pererinion a\u2019r cysylltiad gydag Ynys Enlli. Bu\u2019r bardd R. S. Thomas yn ficer yma (1967- 78) ac mae arddangosfa yn dathlu\u2019i gyfraniad yma. <\/p>\n\n\n\n

3 <\/mark> Porth Y Swnt <\/strong>– Yn y maes parcio, gwelir Porth y Swnt . Canolfan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yw hon, sy\u2019n cynnig profiad o natur a threftadaeth yr ardal. <\/p>\n\n\n\n

4 <\/mark> Porth Meudwy<\/strong> (SH 16302550) – Hafan gysgodol yn wynebu\u2019r de yw Porth Meudwy a dyma\u2019r man traddodiadol i ddal cwch am Enlli. Ar ben hynny, mae\u2019n harbwr prysur i bysgotwyr a chimychwyr y glannau hyn sy\u2019n codi\u2019r cynnyrch lleol y mae galw mawr amdano.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r cildraeth yn agosach at yr ynys nag at Aberdaron, ac mae mwy o gysgod rhag y prifwynt, sy\u2019n sicrhau bod modd i gychod gychwyn ar eu taith yn fwy diogel. Mae s\u00f4n bod tri phererindod i Ynys Enlli gyfystyr ag un pererindod i Rufain. Aethai rhai yno i farw. Yn \u00f4l y chwedl, mae 20,000 o seintiau (Cristnogion cynnar) wedi\u2019u claddu ar yr ynys.<\/p>\n\n\n\n

Glaniodd saith morwr ym Mhorth Meudwy ym mis Hydref 1917, wedi iddynt oroesi ymosodiad ar eu llong ager gan long danfor Almaenig yr wythnos flaenorol. Cyraeddasant y lan ym mad achub y stemar, yn wan gan newyn. Cawsant fwyd poeth gan drigolion lleol, ac fe sychwyd eu dillad. Aethant yn eu blaen ar fws i Bwllheli, cyn anelu am Lerpwl.<\/p>\n\n\n\n

Ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd, aethai\u2019r amaethwr a\u2019r pysgotwr John Evans ag ymwelwyr ar deithiau i Ynys Enlli yn ei gwch. Ym mis Mehefin 1955 roedd wrthi\u2019n tynnu ei gwch i fyny\u2019r llithrfa hon pan fu i\u2019w dractor droi ar ei hochr, gan ei ladd yn y fan a\u2019r lle.<\/p>\n\n\n\n

Mae enw Cymraeg arall am \u2018feudwy\u2019, a ddefnyddid gan feirdd ganrifoedd yn \u00f4l, sef \u2018ermid\u2019, gair sy\u2019n deillio o eremite mewn Saesneg Canol. Enwyd ffermydd gerllaw yn Bodermid Uchaf a Bodermid Isaf. Cofnodir yr enw fel Bodermitt yn yr 16eg ganrif, ac mae\u2019n debyg ei fod yn dynodi aelwyd (Bod-) meudwy. O Borth Meudwy gallwch weld Ynys Gwylan-fawr ac Ynys Gwylan-fach.<\/p>\n\n\n\n

5 <\/mark> Ynys Enlli <\/strong>– O lwybr Anelog byddwch yn gweld Ynys Enlli , Dyma ynys yr hen fyneich a\u2019r seintiau Celtaidd a chanolfan dreftadaeth awyr agored sy\u2019n gyforiog hefyd o hanesion am yr hen ynyswyr a\u2019u ffordd o fyw. Gellir cael teithiau am y diwrnod i\u2019r ynys drwy gysylltu \u00e2 Colin Evans, cychwr Enlli (07971 769895; www.bardseyboattrips.com).<\/p>\n\n\n\n

Y gwr sanctaidd cyntaf yr honnir iddo -fod ar Enlli oedd Einion Frenin, y tybir iddo gyrraedd tua 429 O.C. Credir i Sant Cadfan gyrraedd tua 516 O.C ac iddo ddechrau adeiladu mynachlog ym mhen gogleddol yr ynys. Ychydig o\u2019r adeilad gwreiddiol hwn sydd ar \u00f4l. Mae\u2019r traddodiadau sy\u2019n ymwneud \u00e2 sefydliadau mynachaidd Enlli wedi\u2019u dogfennu\u2019n gymharol ddiweddar. Mae Llywelyn Fardd, a oedd yn ysgrifennu yn y 12fed ganrif, yn cyfeirio at y sefydliad yn y 6ed ganrif a ffurfiwyd gan Cadfan a Lleuddad. Honnir hefyd bod Beuno o Glynnog, Dyfrig o Went a Phadarn o Arfon yn gorwedd yno. Roedd Gerallt Gymro wedi clywed bod Deiniol o Fangor hefyd wedi\u2019i gladdu ar Enlli, a Gerallt, yn y 1180au, sy\u2019n rhoi adroddiad cynnar o\u2019r traddodiad bod myrdd o saint wedi\u2019u claddu yno; 20,000 yn \u00f4l adroddiadau diweddarach. <\/p>\n\n\n\n

Ceir tystiolaeth benodol mewn dwy gofeb gladdu a ddarganfuwyd: darn o groesfaen \u00e2 llun corff arni uwchben panel o glymau yn plethu drwy\u2019i gilydd, ag arysgrif yn coff\u00e1u \u2018Esyllt\u2019, neu enw tebyg, ar un o\u2019r ochrau byr; a charreg \u00e2 si\u00e2p croes arni yn dyddio o\u2019r un cyfnod fwy neu lai.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Mwy….. Cenhadwyr y 6ed Ganrif<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ym 1012 (s.a. 1011) mae Brut y Tywysogion yn cofnodi marwolaeth Iarddur, un o fynachod Enlli. Ym 1995, datgloddiwyd beddau gan Chris Arnold, o Ymddiriedolaeth Ynys Enlli ar y pryd, ac roedd un ohonynt yn cynnwys penglog \u00e2 darn o aur yn ei geg yn dyddio o c.1070.<\/p>\n\n\n\n

Yn 597 AD. daeth cenhadaeth Sant Awstin ag Eglwys Rhufain i Brydain. Buodd brwydr faith am oruchafiaeth rhyngddi hi a\u2019r Eglwys Geltaidd, a oedd yn wahanol iddi mewn sawl agwedd bwysig, er enghraifft y dull o benderfynu dyddiad y Pasg a\u2019r agwedd at asgetigiaeth. Hyd nes gwnaeth yr Esgob Elfodd o Wynedd, ddod a Christnogaeth Gwynedd o dan gyfyndrefn Rhyfain wrth ddathlu y Pasg yn 768. Eglwys Rufain enillodd yn y pen draw, ond ni ildiodd yr Eglwys Geltaidd yn hawdd ac fe oroesodd tan y 12fed ganrif mewn rhannau o Brydain Geltaidd. Daeth canoniaid Awstinaidd a\u2019r drefn Rufeinig i\u2019r ynys rywbryd yn ystod y drydedd ganrif ar ddeg, gan adeiladu Abaty Santes Fair Enlli, y mae rhannau ohono\u2019n dal i sefyll.<\/p>\n\n\n\n

6 <\/mark> Porthor<\/strong> – Traeth braf gyda\u2019i faes parcio ei hun (SH 167300)(eiddo\u2019r Ymddiriedolaeth Genedlaethol) yw Porthor. Enwog am ei longddrylliadau a\u2019i draddodiad smyglo!<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Efallai mai\u2019r mwyaf anghyffredin o\u2019r holl draethau hyfryd o amgylch yr ardal yw Porthor, sydd ychydig i\u2019r gogledd o Aberdaron. Mae\u2019r tywod gwyn yn chwibanu pan fydd rhywun yn cerdded arno. Mae cyfyngiadau ar g\u0175n ar yr traeth. Drwy gydol misoedd yr haf ceir siop a thoiledau.<\/p>\n\n\n\n

\n