{"id":431,"date":"2023-04-14T13:47:26","date_gmt":"2023-04-14T12:47:26","guid":{"rendered":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=431"},"modified":"2023-07-14T15:56:46","modified_gmt":"2023-07-14T14:56:46","slug":"cylchdaith-llithfaen","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=431","title":{"rendered":"Cylchdaith Llithfaen"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-file\"><object class=\"wp-block-file__embed\" data=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Cylchdaith-Llithfaen.pdf\" type=\"application\/pdf\" style=\"width:100%;height:650px\" aria-label=\"Mewnblaniad Cylchdaith-Llithfaen\"><\/object><a id=\"wp-block-file--media-41c1ae0f-f1e5-41c7-a14d-727bf9b9df79\" href=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Cylchdaith-Llithfaen.pdf\">Cylchdaith-Llithfaen<\/a><a href=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Cylchdaith-Llithfaen.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-41c1ae0f-f1e5-41c7-a14d-727bf9b9df79\">Lawrlwytho<\/a><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Manylion y daith<\/h2>\n\n\n\n<p>Amcan o\u2019r hyd: 13km\/8 milltir.<br>Amcan o\u2019r amser: 4 awr.<br>Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253 a 254.<br>Man cychwyn\/gorffen: maes parcio ar y ffordd i Nant<br>Gwrtheyrn uwchben pentref Llithfaen, SH441 353.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Disgrifiad<\/h2>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 1 <\/mark> <strong>Yr Eifl <\/strong>&#8211; Mae\u2019r Eifl yn dri copa sy\u2019n codi\u2019n uchel uwchlaw\u2019r m\u00f4r. O ganlyniad, cewch olygfeydd o arfordir Bae Ceredigion, mynyddoedd Eryri ac Ynys M\u00f4n, a hyd yn oed fynyddoedd Wicklow yn Iwerddon ar ddiwrnod clir. Gall niwl y m\u00f4r o Fae Caernarfon achosi i\u2019r tywydd newid yn sydyn iawn ar Yr Eifl. Y tri copa yw Tre\u2019r Ceiri (485m), Garn Ganol (564m) a Garn For (444m). Garn Ganol yw\u2019r pwynt uchaf ym Mhenrhyn Ll\u0177n.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"600\" height=\"308\" src=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ceiri11w.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-816\" srcset=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ceiri11w.jpg 600w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ceiri11w-300x154.jpg 300w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ceiri11w-156x80.jpg 156w\" sizes=\"(max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 2 <\/mark> Tre&#8217;r Ceiri &#8211; Yn ddi-os, Tre\u2019r Ceiri , (a gyfieithir weithiau\u2019n \u2018dref y cewri\u2019) yw un o\u2019r esiamplau gorau o fryngaer o Oes yr Haearn yng ngogledd Ewrop ac mae hefyd yn un o\u2019r rhai uchaf, yn \u00a0\u00a0480metr. Mae waliau cerrig y muriau amgylchynol hyd at 3.5metr o uchder mewn mannau; ac mae gweddillion oddeutu 150 o dai crynion i\u2019w gweld o fewn y gaer. Mae\u2019r prif wahanfur yn ymestyn yn ddi-dor ar hyd cefnen estynedig y copa, gan amg\u00e1u dwy hecter o fewn rhagfur cerrig (3.5m o uchder a 2.3 i 3m o drwch). Mae wal ychwanegol ar yr ochr ogledd-orllewinol yn cryfhau amddiffyniadau\u2019r rhan gae\u00ebdig. Nid oes angen waliau ychwanegol ar yr ochrau dwyreiniol a de-ddwyreiniol. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Trer Ceiri\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/J5aPA-2TqzU?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>Mae\u2019r mynedfeydd gwreiddiol i\u2019w gweld o hyd. Mae\u2019r brif fynedfa ar yr ochr ogledd-orllewinol yn dilyn llwybr lletraws drwy\u2019r rhagfuriau allanol a mewnol, ac yn y fan hon mae\u2019r wal yn fwy trwchus a cheir waliau gydag ochrau\u2019r llwybr sy\u2019n arwain at y fynedfa fel bod modd cael mynediad i\u2019r fryngaer ar hyd tramwyfa 15metr. Mae nifer o gylchoedd cytiau yn y rhan fewnol. Mae rhai cytiau mwy, a chynharach wedi cael eu rhannu\u2019n gydrannau drwy ychwanegu croesfuriau mewnol i greu ystafelloedd afreolaidd llai. Mae\u2019n debygol iawn bod anheddu wedi dechrau yn Nhre\u2019r Ceiri yn y cyfnod cynhanesyddol diweddar a\u2019i fod yn dal i gael ei anheddu yn ystod y cyfnod Brythonig-Rufeinig ac efallai, hyd yn oed yn ddiweddarach.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ceiri13w.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-814\" srcset=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ceiri13w.jpg 600w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ceiri13w-300x169.jpg 300w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/ceiri13w-142x80.jpg 142w\" sizes=\"(max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Mae dwy fryngaer arall o Oes yr Haearn ym Mhen Ll\u0177n y gellir mynd atynt o gylchdeithiau, sef Garn Boduan ger Nefyn (<a href=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=825\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\">Cylchdaith Garn Boduan<\/a>) a Garn Fadryn (<a href=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=734\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\">Cylchdaith Garn Fadryn<\/a>), ac mae\u2019r rhain yr un mor bwysig \u00e2 Thre\u2019r Ceiri yn eu ffyrdd eu hunain.<\/p>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 3 <\/mark> <strong>Nant Gwrtheyrn<\/strong> &#8211; Heddiw, mae Nant Gwrtheyrn, cyn bentref chwarelyddol Porth y Nant yn gartref ac yn Ganolfan Iaith Gymraeg i ddysgwyr sy\u2019n aros yn yr hyn a arferai fod yn fythynnod y chwarelwyr. Adeiladwyd y tai teras yn 1878 ac fe\u2019i hystyriwyd, bryd hynny, yn fythynnod gweithwyr gorau\u2019r ardal. Roedd y chwarel yn cynhyrchu cerrig sets oedd yn sail i balmentydd Llundain, a llawer o ddinasoedd eraill, yn ogystal \u00a0\u00e2 meini cwrlo ar gyfer y gemau Olympaidd (Gwaith Trefor),<\/p>\n\n\n\n<p>Mae\u2019r ganolfan dreftadaeth a leolir yng nghyn gapel y pentref yn cynnwys gwybodaeth ddiddorol am hanes y pentref a\u2019r ardal gyfagos, gan gynnwys stori serch drasig Rhys a Meinir, (<a href=\"http:\/\/www.nantgwrtheyrn.org\">www.nantgwrtheyrn.org<\/a>). <br><\/p>\n\n\n\n<p>Mae\u2019r cwm hwn hefyd yn gysylltiedig \u00e2 chwedl sy\u2019n cael ei hadleisio mewn rhannau eraill o Gymru. Mae\u2019r chwedl o\u2019r cyfnod canoloesol cynnar yn s\u00f4n am y gwrthdaro rhwng Emrys Wledig a Gwrtheyrn. Roedd Gwrtheyrn yn bwriadu adeiladu amddiffynfa ar y mynydd a ddaeth i gael ei adnabod yn ddiweddarach fel Dinas Emrys. Cafodd ei atal, fodd bynnag, gan bwerau proffwydol Emrys, ac fe\u2019i gorfodwyd i adael Dinas Emrys a symud i le o\u2019r enw Caer Gwrtheyrn, yn \u00f4l y ddogfen o\u2019r nawfed ganrif sy\u2019n adrodd hanes y digwyddiadau hyn. <\/p>\n\n\n\n<p>Caiff y bae rhwng Trwyn y Gorlech a Charreg y Llam ei gysylltu \u00e2 Gwrtheyrn Gwrthenwu \u2013 cymeriad chwedlonol a drodd yn fradwr drwy roi tir i\u2019r Saeson. Cafodd ei ymlid gan Emrys Wledig a Garmon a llwyddodd i ddianc i\u2019r lle o\u2019r enw Nant Gwrtheyrn heddiw. Cododd gastell o goed yno ond daeth ei erlidwyr ar ei \u00f4l. Yn hytrach nag ildio llamodd i\u2019w farwolaeth o ben craig a disgyn i\u2019r m\u00f4r. Dyma Garreg y Llam. Mae\u2019n ddiddorol sylwi bod Caer Gwrtheyrn yn rhan o diriogaeth Gwynessi \u2013 Gwynus, neu Wyniasa mae\u2019n debyg, sy\u2019n cael ei gofnodi yn y dogfennau hanesyddol fel ransh wartheg a thir pori\u2019r Tywysog yng nghwmwd Dinllaen yn y 13eg ganrif. Yr hyn sy\u2019n gwneud y chwedl yn fwy diddorol fyth yw mai ynddi hi y cawn y&nbsp; cofnod cyntaf o\u2019r ddraig goch fel un o symbolau Cymru.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Porth Nant\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/YxKji9gKYhE?start=103&#038;feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><figcaption class=\"wp-element-caption\">Nant Gwrtheyrn -Porth Nant<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 4 <\/mark> <strong>Tafarn Y Fic<\/strong> &#8211; Adeiladwyd y dafarn yn 1869. Yn 1988, ffurfiodd nifer o bobl leol gwmni cydweithredol a chodi arian i brynu&#8217;r dafarn oedd erbyn hynny wedi&#8217;i chau gan y bragdy. Tyfodd yn ganolfan gymdeithasol bwysig a daeth ei nosweithiau o adloniant Cymraeg yn enwog ar draws gwlad. Moderneiddiwyd yr adeilad a rhoi estyniad arno yn 2004 gan greu ystafell gymunedol a bwyty&#8217;r Daflod, yn ogystal \u00e2 pharhau fel tafarn Gymreig. <a href=\"http:\/\/www.tafarnyfic.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\">Tafarn y Fic.com<\/a><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"681\" src=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/fic-1024x681.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1867\" srcset=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/fic-1024x681.jpg 1024w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/fic-300x200.jpg 300w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/fic-768x511.jpg 768w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/fic-1536x1021.jpg 1536w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/fic-120x80.jpg 120w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/fic.jpg 2000w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 5 <\/mark> <strong>Cae&#8217;r Mynydd<\/strong> &#8211; Gan ddefnyddio cragen f\u00f4r fawr, galwodd Robert William Hughes, Cae\u2019r Mynydd ar drigolion Llithfaen i ddod ynghyd i wrthwynebu\u2019r swyddogion a\u2019r mesurwyr tir ym Medi 1812. Bu terfysg ond daeth y Dragoons yn \u00f4l a daliwyd Robert Hughes yn ei gartref yn cuddio mewn car bara oedd yn crogi o\u2019r nenbren. \u2018The king against Robert William Hughes, for a Riot\u2019 oedd y cyhuddiad yn y llys. Trawsgludwyd Robert Hughes yn 1813 i Awstralia i dreulio gweddill ei oes yn Botany Bay.<\/p>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 6 <\/mark> <strong>Chwarel Cae&#8217;r Nant<\/strong> &#8211; Bu Nant Gwrtheyrn a Phorth y Nant yn hynod o brysur pan oedd chwareli\u2019r Eifl  ar agor. Byddai llongau yn cario sets o chwareli Nant Gwrtheyrn a Charreg y Llam. Yn llyfr Griffith R Williams, <em>Atgofion Canrif<\/em>\u00a0 mae atgofion difyr gan un a fu\u2019n gweithio yno am flynyddoedd lawer.<\/p>\n\n\n\n<p>Pan gerddai gweithwyr Llithfaen i\u2019w gwaith yn chwareli\u2019r Nant yn y gaeaf, byddai\u2019n rhaid iddynt grafangu ar hyd llwybr y bwlch ar eu pedwar pan fyddai\u2019n stormus iawn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><em>Ar eu pedwar, pwy ydynt<br>&#8216; ddaw i&#8217;w gwaith drwy ddannedd gwynt?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><em>Gw\u0177r caeth i fara&#8217;r graig hon<br>a&#8217;u gwinedd ynddi&#8217;n gynion,<br>haf neu aeaf, yr un iau<br>o gerrig ar eu gwarrau.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><em>Ond hwy, ar lwybr yr wybren,<br>yn plygu, baglu i ben<br>y mynydd, hwy yw meini<br>conglau ein waliau \u2013 a ni,<br>mor bell o gyllell y gwynt,<br>yw\u2019r naddion o\u2019r hyn oeddynt.<br><\/em><strong> <sub>Myrddin ap Dafydd<\/sub><\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"900\" height=\"598\" src=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/porthynant2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1837\" srcset=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/porthynant2.jpg 900w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/porthynant2-300x199.jpg 300w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/porthynant2-768x510.jpg 768w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/porthynant2-120x80.jpg 120w\" sizes=\"(max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Nant Gwrtheyrn o Chwarel Cae&#8217;r Nant<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 7 <\/mark> <strong>Eglwys Carnguwch<\/strong> (SH 3742241823) &#8211; Un o nifer o eglwysi a gafodd eu sefydlu gan Beuno yn y 7fedG. Saif mewn llecyn tawel, gwledig uwch llechwedd serth sy\u2019n disgyn at lannau afon Erch. Dadgysegrwyd yr eglwys ond daliwyd i gladdu yn y fynwent hyd y 1970au. Yn \u00f4l prisiad Norwich roedd eglwys yma yn 1284. Pan ymwelodd Hyde-Hall \u00e2 Charnguwch rhwng 1809 a 1811 gwelodd fod yr adeilad ar ffurf croes mewn cyflwr erchyll. Ond yn 1882 cafodd yr eglwys bresennol ei hadeiladu ar gynllun y pensaer, Henry Kennedy. Mae\u2019r ffenestr ddwyreiniol yn dyddio o\u2019r 15\/16edG.<\/p>\n\n\n\n<p>Mae\u2019r pulpud deulawr a seddi \u00e2 Ld.N. (Lord Newborough) a \u20181815 I LL\u2019 (Isaac Lloyd, Plas Trallwm) arnynt yn rhai o\u2019i nodweddion amlwg. Roedd ynddi ddysgl i ddal d\u0175r o ffynnon Sanctaidd (gerllaw) a ch\u00e2i\u2019r d\u0175r ei wasgaru \u00e2 brwsh arbennig \u2013 \u2018Ysgub y Cwhwfan\u2019 dros bawb a \u00e2i i\u2019r gwasanaeth.<\/p>\n\n\n\n<p>Bellach mae\u2019r eglwys wedi\u2019i dadgysegru ac mae Cyfeillion Eglwys Carnguwch yn gwarchod y safle. Yn wreiddiol roedd yma fynwent gron ac ynddi gasgliad gwerthfawr o englynion beddargraff. <\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"681\" src=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/carnguwch-1024x681.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1856\" srcset=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/carnguwch-1024x681.jpg 1024w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/carnguwch-300x199.jpg 300w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/carnguwch-768x510.jpg 768w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/carnguwch-120x80.jpg 120w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/carnguwch.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Eglwys Carnguwch<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Pan agorodd chwareli\u2019r Eifl yng nghanol 19yddG. datblygodd pentref Llithfaen ond roedd yr eglwyswyr yn amharod i fynd i Garnguwch i addoli. C\u00e2i gwasanaethau eu cynnal yn yr ysgol ar y dechrau cyn adeiladu Eglwys Sant Ioan yn y pentref.  Wedi agor hon yn 1882 caeodd Eglwys Carnguwch yn fuan wedyn.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 8 <\/mark> <strong>Y Groes<\/strong> &#8211; (a siop Pen-Y-Groes) &#8211; Siop gyfleus yn gwerthu nwyddau angenrheidiol \u00a0sy\u2019n cael ei rhedeg gan wirfoddolwyr ydi Siop Pen y Groes yn Llithfaen. Gellir archebu papur, cylchgronau \u00a0a llefrith, yn ogystal \u00e2 bara Glanrhyd, yn ddyddiol. Hefyd, mae posib archebu ffrwythau, llysiau a physgod i&#8217;w casglu o&#8217;r siop ar Ddydd Gwener.  <a href=\"mailto:sioppenygroes@hotmail.com\">sioppenygroes@hotmail.com<\/a><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Y Groes Llithfaen\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/nZhXcQ8VrAM?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 9 <\/mark> <strong>Y Wal Mawr<\/strong> (SH353 440) &#8211;  Codwyd y wal fynydd hon tua 1815 gan filwyr di-waith a ddychwelodd o frwydr Waterloo. Mae\u2019r caeau sgwarog yr ochr isaf i\u2019r wal, sydd wedi\u2019u marcio gan syrfewyr, yn perthyn i\u2019r un cyfnod \u2013 dyma\u2019r tir a gafodd ei ddwyn gan stadau\u2019r tirfeddianwyr oddi ar y bobl gyffredin leol gan ddeddf amg\u00e1u Tiroedd Comin yr Eifl. Amcenir bod dros filiwn o aceri o dir Cymru wedi ei gau yn y cyfnod hwn, sef rhyw un rhan o bump o\u2019r wlad gyfan. <a href=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=1462\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\">Mwy am Cau tiroedd-<\/a> <\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"686\" src=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/topnant-1024x686.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1857\" srcset=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/topnant-1024x686.jpg 1024w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/topnant-300x201.jpg 300w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/topnant-768x514.jpg 768w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/topnant-1536x1028.jpg 1536w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/topnant-120x80.jpg 120w, http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/topnant.jpg 1800w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Cerflyn ger Y Wal Mawr<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p> <mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\">10 <\/mark> <strong>Gallt y Bwlch<\/strong> &#8211; Mae Gallt y Bwlch i\u2019r de o Nant Gwrtheyrn wedi ei ddynodi\u2019n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig oherwydd bod yma goedwig arfordirol agored yn cael ei deifio gan wyntoedd o\u2019r gorllewin. Mae\u2019n goedwig hynafol a choed derw a bedw sydd ynddi gan fwyaf heddiw.<\/p>\n\n\n\n<p><mark style=\"background-color:#cf2e2e\" class=\"has-inline-color has-white-color\"> 11 <\/mark> <strong>Carreg Llam<\/strong> (SH 334838) &#8211; Ar Garreg y Llam mae Penrhyn Glas a Phorth Hywel. Yr enw am y darn o dir glas dros y dibyn yw Clwt Llwgu. Hawdd iawn i ddafad gael ei denu gan y blewyn glas dyfai arno a wedyn methu mynd yn \u00f4l i ddiogelwch. Yr unig ateb fyddai ei gadael nes y byddai\u2019n rhy wan i symud a wedyn ei chodi oddi yno.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Carreg Llam\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/a1_5dU1NI7E?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=767\"><sub><sup>ffynonellau llyfryddiaeth<\/sup><\/sub><\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Cyfarwyddiadau<\/h2>\n\n\n\n<ul>\n<li>Mae yna ddwy ddolen i gylchdaith Llithfaen a Thre\u2019r Ceiri i bob pwrpas. O&#8217;r maes parcio, dilynwch y llwybr rhwng Garn For a&#8217;r Garn Ganol, gan droi i&#8217;r dde i gyrraedd copa&#8217;r Eifl ac i lawr i ymuno gyda llwybr sy&#8217;n mynd tua&#8217;r chwith i gopa Tre&#8217;r Ceiri. <\/li>\n\n\n\n<li>Dychwelwch ar hyd yr un llwybr a dilynwch y llwybr sy&#8217;n mynd tua&#8217;r gorllewin yn \u00f4l i&#8217;r maes parcio.<\/li>\n\n\n\n<li> Yna dilynwch y l\u00f4n i lawr i Nant Gwrtheyrn, mynd i lawr at y traeth a dilyn Llwybr yr Arfordir. <\/li>\n\n\n\n<li>Byddwch yn dringo&#8217;n raddol yn uchel uwch ben y traeth, ac yn y diwedd yn troi i mewn i&#8217;r tir i fyny l\u00f4n heibio Ciliau Canol, gan ei gadael am lwybr drwy&#8217;r caeau yn \u00f4l i&#8217;r maes parcio.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><em>Cyfarwyddiadau <strong>Eglwys carnguwch<\/strong>: O Lithfaen: Dilynwch l\u00f4n ddi-ddosbarth oddi ar y B4417 tua\u2019r de-ddwyrain (1km) i\u2019r dwyrain o bentref Lithfaen) gyda godre Moel Carnguwch ac yna dilyn llwybr ymhen 1.3km tua\u2019r de ac i lawr at yr eglwys.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Cyfarwyddiadau <strong>Carreg Llam<\/strong>: Gellwch fynd i Garreg y Llam trwy fynd ar B4417 o Lithfaen i gyfeiriad Pistyll. Ymhen 1.25km dilynwch ffordd drol tuag at ffermydd Ciliau a dilyn arwyddion llwybr cyhoeddus \u2018Carreg Llam\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Llwybrau eraill &#8211; <a href=\"http:\/\/www.tafarnyfic.com\/llwybr-gwyn-plas.htm\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\">Llwybr Gwyn Plas<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><a href=\"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=21\">Yn \u00f4l i dudalen Llwybrau Cylchol Ll\u0177n<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Manylion y daith Amcan o\u2019r hyd: 13km\/8 milltir.Amcan o\u2019r amser: 4 awr.Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253 a 254.Man cychwyn\/gorffen: maes parcio ar y ffordd i NantGwrtheyrn uwchben pentref Llithfaen, SH441 353. Disgrifiad 1 Yr Eifl &#8211; Mae\u2019r Eifl yn dri copa sy\u2019n codi\u2019n uchel uwchlaw\u2019r m\u00f4r. O ganlyniad, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":21,"menu_order":-2,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_mi_skip_tracking":false},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/431"}],"collection":[{"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=431"}],"version-history":[{"count":26,"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/431\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1869,"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/431\/revisions\/1869"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/21"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}