{"id":583,"date":"2023-04-16T14:10:09","date_gmt":"2023-04-16T13:10:09","guid":{"rendered":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=583"},"modified":"2023-07-28T00:15:17","modified_gmt":"2023-07-27T23:15:17","slug":"llwybr-clynnog-fawr-i-nefyn","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=583","title":{"rendered":"Llwybr Clynnog Fawr i Nefyn"},"content":{"rendered":"\n
<\/object>Map Clynnog Fawr – Nefyn<\/a>Lawrlwytho<\/a><\/div>\n\n\n\n

Gwyliwch Aled Hughes (BBC radio Cymru) yn cerdded y daith yma.-\u00a0Clynnog – Nefyn<\/a><\/p>\n\n\n\n

Llwybr Clynnog Fawr i Nefyn – Manylion y daith<\/h2>\n\n\n\n

Amcan o\u2019r hyd: 21.6km\/ 13.5 milltir.
Amcan o\u2019r amser: 6-7 awr.
Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253.
Man cychwyn\/gorffen: Clynnog Fawr SH415497 \/ Nefyn SH307405<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

1 <\/mark><\/mark>  Clynnog Fawr<\/strong> <\/strong>–Eglwys Sant Beuno<\/strong> \u2013 Mae Clynnog Fawr yn un o\u2019r tair eglwys plwyf fwyaf nodedig yng Ngwynedd. Mae\u2019n ymdebygu i Gadeirlan o ran graddfa o\u2019i chymharu ag eglwysi eraill Ll\u0177n, ac fe sylwch arni\u2019n syth o\u2019r ffordd fawr, gyda\u2019i th\u0175r uchel a\u2019i chapel bylchfuriog ar wah\u00e2n. Mae\u2019n eang ac yn olau braf y tu mewn gyda tho pren coeth a chroglen gywrain (sy\u2019n gwahanu\u2019r gangell a chorff yr eglwys). <\/p>\n\n\n

\n
\"Eglwys
Eglwys Clynnog Fawr<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Cafodd Eglwys Beuno Sant ei hadeiladu gan fwayf yn yr 16eg ganrif, ond saif ar safle adeilad llawer cynharach. Cafodd Beuno Sant (o\u2019r 7fed ganrif) ei gladdu yma, yn y fan lle mae\u2019r capel a\u2019r eglwys yn uno. Cafodd arch Beuno ei dymchwel ym 1856, ond mae rhan o\u2019r bwa oedd uwch ei phen wedi aros.<\/p>\n\n\n\n

Sefydlwyd mynachlog bwysig yng Nghlynnog yn y 7ed ganrif gan Beuno Sant, y dathlir ei ddydd g\u0175yl ar Ebrill y 21ain. Roedd yr Eglwys yng Nghlynnog yn un o\u2019r mannau mwyaf sanctaidd yng Nghymru, ar y cyd ag Eglwys Tyddewi ym Mhenfro ac Ynys Enlli.<\/p>\n\n\n

\n
\"Eglwys
Eglwys Clynnog Fawr<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Pan ddyfarnodd y Pab Calixtus II fod dwy daith i Dyddewi\u2019n gyfwerth ag un i Rufain, daeth pererindota yng Nghymru\u2019n fwyfwy poblogaidd ac erbyn yr 11eg  a\u2019r  12fed ganrif roedd y daith i  Enlli dan ei sang o bererinion, a phob un ohonynt yn aros yng Nghlynnog wrth gysegrfa enwog Beuno.<\/p>\n\n\n\n

Mae deial haul carreg yn arddull y Gwyddelod yn y fynwent, sy\u2019n dyddio o\u2019r 12fed ganrif, mwy na thebyg, sef adeg teyrnasiad Gruffudd ap Cynan. Ganed Gruffudd yn Nulyn, i dad o Gymro a\u2019i fam  yn hanner Gwyddeles a hanner Llychlynes. Mae\u2019r deial haul yn atgof o\u2019r cysylltiadau cryf rhwng Cymru ac Iwerddon yn ystod teyrnasiad Gruffudd.  Mwy o wybodaeth<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ffynnon Beuno<\/strong> \u2013 Mae Ffynnon Beuno wedi\u2019i lleoli o fewn muriau sgw\u00e2r o gerrig ac mae\u2019n un o nifer o ffynhonnau sanctaidd ar y llwybr o Dreffynnon i Enlli. Credai\u2019r pererinion y gellid gwella unrhyw salwch drwy ymweld \u00e2 mannau arbennig ac yfed d\u0175r o\u2019r Ffynhonnau Sanctaidd.<\/p>\n\n\n

\n
\"Ffynnon
Ffynnon Beuno<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

2 <\/mark> Cromlech Fachwen<\/strong> SH40774948 – Mae\u2019n gromlech borth a gafodd ei chodi yn yr Oes Neolithig Gynnar (hyd at 4,000 CC). Mae\u2019r beddrod mewn lleoliad amlwg, ar godiad tir, ac mewn llecyn lle mae golygfa glir o\u2019r m\u00f4r a\u2019r arfordir. Lleolir\u00a0siambr gladdu Bachwen\u00a0ar un o gaeau fferm\u00a0Bachwen\u00a0ar gyrion\u00a0Clynnog Fawr, yng nghwmwd\u00a0Uwchgwyrfai. Mae\u2019n heneb sy\u2019n nodweddiadol o seremon\u00efau claddu\u2019r cyfnod. Mae mewn cyflwr arbennig o dda, gyda rheiliau haearn o\u2019i hamgylch i\u2019w gwarchod. <\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r gromlech hon yn haeddu sylw arbennig oherwydd y 110 o bantiau bychain (a elwir yn cup-marks<\/em> yn Saesneg) a dwy rigol fas sydd wedi eu torri ar ben uchaf y capfaen. Mae nifer o ddamcaniaethau yngl\u0177n \u00e2 diben yr \u201caddurniadau\u201d hyn ond mae eu pwrpas yn ddirgelwch mewn gwirionedd. Efallai mai dim ond addurniadau er eu mwyn eu hunain yn unig ydynt. Mae pantiau cwpan tebyg i\u2019w gweld ar Garreg \u2018Maen Hir\u2019 Penllech sydd ger adwy un o gaeau fferm Plas ym Mhenllech ger Tudweiliog.<\/p>\n\n\n

\n
\"Cromlech
Cromlech Bachwen<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

3 <\/mark> Trefor <\/strong>– Mae pentref glan m\u00f4r Trefor yn bodoli o ganlyniad i graig ithfaen Yr Eifl, sef y tri bryn sy\u2019n edrych dros y pentref. Mae Chwarel yr Eifl ar lethrau gogleddol copa mwyaf gogleddol yr Eifl, sef Garn F\u00f4r. Agorwyd y chwarel yn 1850, i wneud sets i balmantu ffyrdd. Agorwyd Chwarel y Gwylwyr yn Nefyn yn 1835 a chwarel Porth y Nant tua 1860. Daeth y chwareli hyn, a chwareli bach eraill yn ardal Trefor, at ei gilydd i ffurfio\u2019r Welsh Granite Company. Y Gwylwyr, Moel T\u0177 Gwyn ym Mhistyll , Carreg y Llam, Porth y Nant a\u2019r Eifl yn Nhrefor oedd y chwareli mwyaf. Tua diwedd y 19eg ganrif roedd llai o alw am sets a mwy o alw am gerrig m\u00e2l i wneud ffyrdd, mewn tarmacadam ac fel agreg ar gyfer concrid. Roedd tramffordd yn cario\u2019r deunydd o\u2019r ponciau. Ym 1870 adeiladwyd cei a chyflwynwyd trenau st\u00eam bychain i weithio rhan isaf y dramffordd i\u2019r pier.<\/p>\n\n\n

\n
\"Trefor\"
Trefor<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n
\n
\"Chwarel
Chwarel Trefor<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Yn niwedd y 19eg ganrif roedd bron i 100 o dai mewn cnewyllyn clos o dai teras ar waelod inclein y chwarel ger y gweithdai. Roedd y pentref yn cynnwys tri capel Anghydffurfiol ac un eglwys Anglicanaidd, wedi ei hadeiladu gan brif beiriannydd y Welsh Granite Company er budd y gweithwyr. Fe’i gynlluniwyd fel Pentref model diwydiannol. Mwy…<\/a> Erbyn diwedd yr ugeinfed ganrif, roedd dwywaith gymaint o adeiladau yn y pentref, ac roedd y pentref wedi ehangu ar hyd y ddwy briff ffordd i Drefor o\u2019r A499 o Glynnog i Lanaelhaearn. Y ffordd fwyaf deheuol o\u2019r ddwy oedd y ffordd wreiddiol i\u2019r pentref; adeiladwyd y ffordd ogleddol er mwyn hwyluso mynediad i\u2019r chwarel.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

4<\/mark> <\/mark> Tre’r Ceiri <\/strong>– Yn ddi-os, Tre\u2019r Ceiri , (a gyfieithir weithiau\u2019n \u2018dref y cewri\u2019) yw un o\u2019r esiamplau gorau o fryngaer o Oes yr Haearn yng ngogledd Ewrop ac mae hefyd yn un o\u2019r rhai uchaf, yn 480metr. Mae waliau cerrig y muriau amgylchynol hyd at 3.5metr o uchder mewn mannau; ac mae gweddillion oddeutu 150 o dai crynion i\u2019w gweld o fewn y gaer. Mae\u2019r prif wahanfur yn ymestyn yn ddi-dor ar hyd cefnen estynedig y copa, gan amg\u00e1u dwy hecter o fewn rhagfur cerrig (3.5m o uchder a 2.3 i 3m o drwch). Mae wal ychwanegol ar yr ochr ogledd-orllewinol yn cryfhau amddiffyniadau\u2019r rhan gae\u00ebdig. Nid oes angen waliau ychwanegol ar yr ochrau dwyreiniol a de-ddwyreiniol.<\/p>\n\n\n\n

\n