{"id":728,"date":"2023-04-19T13:11:00","date_gmt":"2023-04-19T12:11:00","guid":{"rendered":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=728"},"modified":"2023-04-29T20:31:25","modified_gmt":"2023-04-29T19:31:25","slug":"cylchdaith-llandygwnning","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=728","title":{"rendered":"Cylchdaith Llandygwnning"},"content":{"rendered":"\n
<\/object>Map Cylchdaith Llandygwnning<\/a>Lawrlwytho<\/a><\/div>\n\n\n\n

Cylchdaith Llandygnning – MANYLION Y DAITH<\/h2>\n\n\n\n

Amcan o hyd: 3,6 km\/2.25 milltir.
Amcan o\u2019r amser: 1.5 awr.
Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253.
Man cychwyn\/gorffen: Ganol Botwnnog, SH260 310.<\/p>\n\n\n\n

PETHAU I WELD AR Y DAITH<\/h2>\n\n\n\n

1 <\/mark> Afon Soch<\/strong>\u00a0\u2013 Mae\u2019r afon Soch yn tarddu ar lethrau Mynydd Cefnamwlch ac yn llifo trwy Sarn Mellteyrn, Botwnnog ac ymlaen trwy Forfa Neigwl ac i\u2019w haber yn Abersoch. Dywedire yr arferai unwaith lifo i\u2019r m\u00f4r yn Mhorth Neigwl. Credir fod ei henw, fel amryw o fannau yn Ll\u0177n yn Wyddelig, y dair \u2018socc\u2019 am \u2018hwch. Sylwer fod amryw o enwau afonydd yn dwyn enwau anifeiliaid sy\u2019n tyrchu. Gw\u00eal \u2018Dictionary of the Place-names of Wales\u2019 Owen a Morgan.<\/p>\n\n\n

\n
\"Afon
Afon Soch o Pont y Gof<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

2 <\/mark> Botwnnog<\/strong> \u2013 Mae\u2019n debyg mai cyfeirio mae\u2019r enw Botwnnog at bot (cartref neu eglwys) Tywynnog (nawddsant gwreiddiol y plwyf) <\/p>\n\n\n\n

\"Eglwys
Eglwys Tywynnog Botwnnog<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ysgol Botwnnog<\/strong> – Go brin fod unrhyw ysgol sy’n ennyn mwy o anwyldeb gan ei chyn- ddisgyblion nag Ysgol Botwnnog – ‘Hen Ysgol Hogia LI\u0177n’ Sefydlwyd yr ysgol yn dilyn marwolaeth yr Esgob Henry Rowlands, Mellteyrn yn 1616. Yn nh\u0177 Gwyn ger yr eglwys yr agorwyd yr ysgol gyntaf a gosodwyd plac arno yn ddiweddar i gofio hynny. Bu amryw o fygythiadau i’w chau ond gwrthsafodd yn llwyddiannus bob tro. Yn 1848 y codwyd y rhan hynaf o’r adeilad presennol.<\/p>\n\n\n

\n
\"Ysgol
Ysgol Botwnnog<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Mae cofeb i’r Esgob Rowlands ym mynwent Eglwys Sant Beuno, Botwnnog. Dywedir maei Gwynnog a sefydlodd yr eglwys gyntaf yn yr ardal hon ac i’r enw datblygu’n raddolwedyn yn Bod-ty-wnnog ac yna’n Botwnnog.<\/p>\n\n\n

\n
\"Hen
Hen ‘Post office’ Botwnnog<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Bodnithoedd – Dyma gartref Owain LI\u0177n (1786-1867), bardd o waed yr uchelwyr. <\/p>\n\n\n\n

Trygarn lle ganed Moses Griffith (1747-1819), yr arlunydd a deithiodd y wlad gyda- Thomas Pennant i baratoi darluniau ar gyfer ei lyfrau.<\/p>\n\n\n\n

\"Clynnog<\/a>
Gan Thomas Pennant – Llyfrgell Genedlaethol, Public Domain, Linc<\/a><\/p>\n\n\n\n

3 <\/mark> Capel Rhyd Bach <\/strong>– Rhoddwyd tir i adeiladu\u2019r capel cyntaf gan Lewis Williams, Gwag y Noe, Llangian tua 1783. Ef hefyd roddod dir ar gyfer Capel Newydd, Nanhoron. Adeilad bychan o bridd gyda tho gwellt arno ydoedd. Codwyd un gwell gyda llofft ym mhob talcen iddo ym 1813, ac ym 1847 agorwyd capel newydd eto. Ond ym 1877-8 codwyd capel newydd yn y Nant a chodwyd un ar yr un cynllun yn Rhyd-bach ymhen deng mlynedd. Dathlodd ei ganmlwyddiant ym 1989.<\/p>\n\n\n

\n
\"Capel
Capel Rhyd Bach<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

4 <\/mark> Eglwys Llandygwnning<\/strong> – Cysylltir enw nawddsant yr eglwys, Gwynnin a Cynwyl (Penrhos) \u00e2 thywysog Celtaidd o\u2019r enw Coel Godebog. Cynlluniwyd yr eglwys hon ac eglwys newydd Aberdaron gan y pensaer, John Welch. Mae ei th\u0175r unigryw ar ffurf bocs pupur yn anghyffredin er yn debyg i d\u0175r eglwys Botwnnog. Ar ochr y t\u0175r ceir cloc haul. Yn ddiddorol iawn ‘roedd un Griffith Mathias yn flaenor yng nghapel Rhyd-bach tra ar yr un pryd yn glochydd Llandygwnning Mae adfeilion Plas Llandygwnning i\u2019r dwyrain o\u2019r eglwys. Dyma gartref teulu Wynne. Caewyd yr eglwys ers blynyddoedd, ond bellach cymerir gofal ohoni gan bwyllgor o drigolion lleol.<\/p>\n\n\n\n

\"Eglwys
Eglwys Llandygwnning<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

5 <\/mark> Faerdref <\/strong>-Enw sy\u2019n dyddio\u2019n \u00f4l i\u2019r blynyddoedd cynnar ac yn ein hatgoffa o\u2019r cyfnod pan oedd i Neigwl statws uchel yng nghwmwd Dinllaen.<\/p>\n\n\n\n

6 <\/mark> Neigwl <\/strong>– Rhannwyd Ll\u0177n yn dri chwmwd yn yr hen amser. Dinllaen oedd i\u2019r gogledd, yn ymestyn o\u2019r Eifl i Dudweiliog ac wedi derbyn ei enw o\u2019r hen gaer arfordirol – Dinllaen. Rhwng yr afon Erch a Thrwyn Cilan ‘roedd Afloegion (Cafflogion) gyda Deneio fel ei bencadlys. Yna ‘roedd Cymydmaen, wedi derbyn ei enw o\u2019r Maen Melyn yn Uwchmynydd. Prif ganolfan Cymydymaen oedd Neigwl; y fan roddodd ei enw i Borth Neigwl. Cysylltir yr enw hefyd \u00e2 Nigel de Lohareyn, cyfaill i\u2019r Tywysog Du. Yn 1355 cyflwynodd brenin Lloegr Bwllheli i\u2019w gyfaill am ei wasanaeth a rhoi iddi statws bwrdeistref.<\/p>\n\n\n\n

\"Porth
Porth Neigwl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

ffynonellau llyfryddiaeth<\/sup><\/sub><\/a><\/p>\n\n\n\n

CYFARWYDDIADAU<\/h2>\n\n\n\n

Cychwyn gyferbyn \u00e2 Swyddfa\u2019r Post, Botwnnog (SH 260 310) a cherdded i lawr y llwybr tua\u2019r de i gyfeiriad Tregrwyn.<\/p>\n\n\n\n