{"id":734,"date":"2023-04-19T15:02:10","date_gmt":"2023-04-19T14:02:10","guid":{"rendered":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=734"},"modified":"2023-07-07T08:49:32","modified_gmt":"2023-07-07T07:49:32","slug":"cylchdaith-garn-fadryn","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=734","title":{"rendered":"Cylchdaith Garn Fadryn"},"content":{"rendered":"\n
<\/object>Map Cylchdaith Garn Fadryn<\/a>Lawrlwytho<\/a><\/div>\n\n\n\n

MANYLION Y DAITH<\/h2>\n\n\n\n

Amcan o\u2019r hyd: 4.7km\/3 milltir.
Amcan o\u2019r amser: 2 awr.
Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253.
Man cychwyn\/gorffen: Capel Garn Fadryn, SH 278 352.<\/p>\n\n\n\n

PETHAU I WELD AR Y DAITH<\/h2>\n\n\n\n

1 <\/mark> Bwrdd y Brenin<\/strong>\u00a0\u2013 Darn helaeth o garreg gyda wyneb sy\u2019n union fel bwrdd yn agos at Ffynnon y Brenin. Mae i\u2019w weld yn amlwg ar y gwastad i\u2019r gogledd o gopa Garn Fadryn. Y brenin y cyfeirir ato, wrth gwrs, yw\u2019r Brenin Arthur.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

2 <\/mark> Ffynnon y Brenin<\/strong>\u00a0\u2013 Ar ochr ogleddol Garn Fadryn, rhyw 25m i\u2019r gorllewin o Fwrdd y Brenin \u2013 sydd yn garreg anferth a phetryal gyda wyneb fflat. Mae ar y gwastad cyn codi i\u2019r ddringfa serth i\u2019r copa. Mae\u2019 ffynnon yn eitha dyfn gyda 40cm o dd\u0175r ynddi. Mae ei hwyneb wedi ei gau\u2019n rhannol \u00e2 cherrig nes bod yr agoriad yn 40cm x 30cm. Credid fod d\u0175r meddyginiaethol ynddi i wella anhwylderau\u2019r llygaid, ac \u201cyn llesol i wendidau menywaidd, i amhlantadwy ac i bruddglwyf\u201d, yn \u00f4l Myrddin Fardd.<\/p>\n\n\n\n

3 <\/mark> Garn Fadryn <\/strong>– Y prif fynydd yng nghanolbarth Ll\u0177n, sy\u2019n 371m (1217 tr.) o uchder a\u2019r golygfeydd o\u2019i gopa o L\u0177n gyfan yn ysblennydd. Y term daearegol am fynydd fel hyn yw monadnock, sef mynydd yn sefyll fel ynys ar lwyfandir. Mae Moel Caerau i\u2019r dwyrain yn 200m a Garn Bach i\u2019r de-ddwyrain yn 280m.<\/p>\n\n\n\n

Mae posibilrwydd o weithgaredd cynnar ar gopa Garn Fadryn, sy\u2019n cael ei gynrychioli gan garnedd a chistgladdiad ar y llwyfandir ac un palstaf o Oes yr Efydd a ddarganfuwyd gerllaw. Y dystiolaeth fwyaf gweladwy a dramatig o weithgaredd, fodd bynnag, yw\u2019r amddiffynfeydd sydd wedi\u2019u codi ar y mynydd hwn yn ystod nifer o gyfnodau gwahanol yn y gorffennol. <\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r amddiffynfa o\u2019r is-gyfnod cyntaf ar y llwyfandir sydd rhwng tua 340m a 350m uwchlaw\u2019r Seilnod Ordnans, ac mae\u2019n cael ei ddiffinio gan ragfur o gerrig sychion, yn cau o amgylch arwynebedd o tua 5 hecter. Mae dwy fynedfa; y naill yn wal ogleddol y darn cae\u00ebdig, a\u2019r llall yn y wal ddeheuol. Mae\u2019r amddiffynfa o\u2019r ail is-gyfnod ar ffurf estyniad o\u2019r ardal gae\u00ebdig i\u2019r llethrau tua\u2019r gogledd ac estyniad llai i\u2019r de. Mae traciau sydd wedi eu diffinio\u2019n dda yn arwain at y mynedfeydd, ac mae\u2019n debygol iawn bod y rhain yn hynafol ac o\u2019r un cyfnod \u00e2\u2019r amddiffynfeydd. Ceir clystyrau o adeileddau crwn a phetryal yng nghanol padogau bychain yn erbyn y sgri a\u2019r wal o graig sy\u2019n codi ar ochr orllewinol y llwyfandir. Mae\u2019r adeileddau hyn yn ddiweddarach na\u2019r is-gyfnod cyntaf a gallent fod yn ddiweddarach na\u2019r ail is-gyfnod. Mae tebygrwydd rhwng yr adeileddau hyn ac adeileddau\u2019r is-gyfnod Brythonig-Rufeinig yn Nhre\u2019r Ceiri.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r adeiladau crynion a elwir yn Gytiau Gwyddelod yn amlwg a cheir olion y muriau amddiffynnol. Mae yma hefyd olion castell o\u2019r 12ed ganrif a godwyd gan Owain Gwynedd. Mae\u2019r wal, lle mae wedi goroesi, yn fertigol, ac mae awgrym bod iddi drwch dwbl mewn rhai mannau. Wal o gerrig sychion ydyw. Ar \u00f4l croesi\u2019r Traeth Mawr o Ardudwy i Eifionydd ac ymlaen i L\u0177n ym 1188, gwelodd Gerallt Gymro gastell cerrig o\u2019r enw Karnmadrun a oedd wedi ei adeiladu yn ddiweddar ac a oedd yn eiddo i feibion Owain Gwynedd. Mae\u2019n bosibl mai\u2019r cadarnle, waliau cerrig sychion, ar y copa oedd hwn.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ym 1812, caewyd 230 hecter (568 acer) o Garn Fadryn a Garn Bach drwy amgaead Seneddol. Roedd yr ardal dan sylw\u2019n cynnwys y llwyfandir ar gopa Carn Fadryn yn ei gyfanrwydd a hanner gorllewinol copa Garn Bach. Caewyd llethrau gorllewinol a de-orllewinol y ddau fynydd yr un pryd. Y rhai a fanteisiodd fwyaf o ganlyniad i hyn oedd yr Arglwydd Newborough a William Harvey.<\/p>\n\n\n\n

Ceir cyfeiriad hiraethus morwyn fach pan gyfeirir ato mewn hen bennill:<\/p>\n\n\n\n

Mi af oddi yma i ben Garn Fadryn
I gael gwelad Eglwys Nefyn,
O amgylch hon mae plant yn chwara\u2019
Lle dymunwn fy mod inna\u2019.<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r ardal yn wledig gyda\u2019i thai ar wasgar; ac ar odre deheuol mynydd Garn Fadryn y ganwyd Ieuan o L\u0177n (John Henry Hughes) (1814 \u2013 1903) yn Ty\u2019n y Pwll. Cyhoeddwyd cyfrol o\u2019i gerddi., \u2018Caneuon Ieuan o L\u0177n\u2019 ond cofir amdano fel awdur dau emyn a welir yn \u201cCaneuon Ffydd\u201d \u2013 \u201cWele wrth y drws yn curo\u201d ac \u201cO Iesu croeshoeliedig\u201d<\/p>\n\n\n

\n
\"Ieuan
Ieuan o L\u0177n<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Cysylltir yr enw Garn Fadryn \u00e2 Madren, wyres Gwrtheyrn Gwrtheneu a ddihangodd i Nant Gwrtheyrn, ac a oedd yn fam i Ceidio. Bu\u2019n rhaid iddynt hwythau ddianc o Nant Gwrtheyrn i loches ar Garn Fadryn. Cysylltiad arall tebygol yw Garth Madryn yn ardal Talgarth ym Mrycheiniog. Dywed traddodiad iddi sefydlu\u2019r eglwys yn Nhrawsfynydd, St Madryn; a\u2019i mab roddod ei enw i blwyf Ceidio, sydd rhwng Garn Fadryn a Nefyn.<\/p>\n\n\n\n

\n