{"id":74,"date":"2019-10-13T14:54:20","date_gmt":"2019-10-13T13:54:20","guid":{"rendered":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=74"},"modified":"2023-07-24T09:19:11","modified_gmt":"2023-07-24T08:19:11","slug":"cylchdaith-nefyn","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=74","title":{"rendered":"Cylchdaith Nefyn"},"content":{"rendered":"\n
<\/object>Map Cylchdaith Nefyn<\/a>Lawrlwytho<\/a><\/div>\n\n\n\n

Manylion y daith<\/h2>\n\n\n\n

Amcan o hyd: 6.4km\/4 milltir.
Amcan o’r amser: 2 awr.
Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253.
Man cychwyn\/gorffen: Maes parcio traeth Nefyn, SH302 407.<\/p>\n\n\n\n

DISGRIFIAD<\/h2>\n\n\n\n

1 <\/mark> Nefyn<\/strong> – Mae hen dref Nefyn wedi bod yn dref o statws ers Oes y Tywysogion Cymreig. Llys y Tywysogion Cymreig yn Nefyn oedd canolfan weinyddol cwmwd Dinllaen. Ni wyddom am leoliad y llys ond mae yno Stryd y Plas a gwyddom ei fod yn adeilad deulawr. Yma arhosodd Edward y Cyntaf a\u2019i osgordd pan ymwelodd \u00e2 Ll\u0177n yn 1284 a bu\u2019n rhaid cynyddu maint y poptai ar ei gyfer ef a\u2019i osgordd. Er i Nefyn dderbyn siarter frenhinol gan goron Lloegr yn 1355, yn wahanol i Gonwy a Chaernarfon, ni fu ymgais yma i danseilio\u2019r boblogaeth Gymreig a chreu coloni o fewnfudwyr breintiedig. Bu\u2019n dref farchnad ac yn borthladd prysur am ganrifoedd.<\/p>\n\n\n\n

Datblygodd y diwydiant pysgota yn Nefyn yn ystod yr 17eg ganrif ac erbyn 1748 roedd glanfa yma i ddod \u00e2\u2019r pysgod i\u2019r lan i\u2019w trin. Penwaig oedd y brif helfa a byddent yn cael eu halltu, eu cochi, neu eu gwerthu\u2019n ffres o\u2019r m\u00f4r. Daethant yn enwog ledled y wlad a\u2019r enw arnynt oedd \u201cb\u00eeff Nefyn\u201d.<\/p>\n\n\n

\n
\"Pysgotwyr
Pysgotwyr Nefyn<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Mae tri phennog ar arfbais tre Nefyn. Pedwar dyn fyddai ym mhob cwch a ch\u00e2i\u2019r helfa ei rhannu rhyngddynt a pherchennog y cwch. Rhwng misoedd Medi ac Ionawr oedd y tymor pysgota. Aeth y penwaig yn ddifrifol o brin yn yr 1830au ond daeth tro ar fyd wedyn pan oedd cymaint o bysgod dros ben nes iddynt gael eu defnyddio fel gwrtaith ar gaeau cyfagos. Rhoddwyd y gorau i bysgota ar raddfa fasnachol yn yr 1920au.<\/p>\n\n\n\n

2 <\/mark> Amgueddfa Morwrol Nefyn<\/strong> – Mae Amgueddfa Forwrol Ll\u0177n wedi\u2019i lleoli yn hen eglwys y dref. Dethlir treftadaeth y rhan hon o arfordir Gwynedd drwy\u2019r casgliadau diddorol a gafodd lety yn Eglwys y Santes Fair, sydd \u00e2\u2019i sylfeini\u2019n dyddio\u2019n \u00f4l i\u2019r chweched ganrif ac a oedd ar un adeg yn ganolfan bwysig ar Lwybr y Pererinion. Adnewyddwyd adeiladau\u2019r amgueddfa yn sylweddol yn 2014. Yn y fynwent, sy\u2019n amgylchynu\u2019r eglwys, mae beddi llawer o forwyr a chapteiniaid Nefyn a\u2019r ardal leol. (www.amgueddfa-forwrol-llyn.co.uk<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

3 <\/mark> Cae Iorwerth \/ Pysgodyn<\/strong> (ar twrneimant) – Si\u00e2p hirgul y cae sy\u2019n gyfrifol am roi\u2019r enw Cae Pysgodyn arno. Yr enw swyddogol arno yw \u2018Cae Iorwerth\u2019 yn dilyn ymweliad Edward y Cyntaf \u00a0\u00e2 Nefyn. Cynhaliodd hwnnw dwrnament yno yn 1284 i ddathlu ei fuddugoliaeth dros y Cymry yn dilyn llofruddio Llewelyn ap Gruffudd yn 1282.<\/p>\n\n\n\n

Yn ystod y daith, yng ngeiriau Brut y Tywysogion, fersiwn llawysgrif Peniarth 20, \u2013 \u201cy peris gwneythur torneymant en nevyn en llyn\u201d.<\/em><\/mark> Yn foel ac ymataliol fel yna y cofnododd rhyw fynach o Gymro\u2019r sbloet, eithr yng nghroniclau mynaich o Saeson y mae\u2019r hanes yn llawnach o sbel. Dyna gronicl William Rishanger, mynach yn abaty St. Albans, cronicl sy\u2019n deillio o oes Edward Frenin ei hun: \u201cHoc anno militia Anglicana, et multi nobiles transmarini, circa festum Beati Petri ad Vincula, apud Neuyn in Snoudonia in choreis et hastiludiis Rotundam Tabulam celebrarunt. \u201c<\/mark><\/em> Y flwyddyn hon [1284], oddeutu G\u0175yl y Gwynfydedig Bedr mewn Cadwynau (sef, Awst y cyntaf), dathlodd milwyr y Saeson, a llawer o foneddigion o dros y m\u00f4r, Ford Gron, yn Nefyn yn Eryri, gyda dawnsfeydd ac ymrysonfeydd gwaywffyn.<\/p>\n\n\n\n

Traddodiad Ffrengig oedd i\u2019r twrnamaint, a hwnnw\u2019n llawn rhialtwch a chwaraeon milwrol. Erbyn ail hanner y 13eg ganrif roedd y milwyr a\u2019u ceffylau yn gwisgo gwisg o ddur. Ond roedd traddodiadau poblogaidd Arthuraidd y Ford Gron yn y dathlu. Ymgais gan Edward y Cyntaf oedd hyn i uniaethu ei hun \u00e2\u2019r Cymry.<\/p>\n\n\n\n

Ac yn annales Dunstable, yn nodweddiadol ddigon, sonnir am gostau\u2019r dathlu: \u201cubi fecerat dominus rex apparatum maximum et expensas \u2026 \u201c<\/mark><\/em> yno [sef yn Nefyn] gwnaeth yr arglwydd frenin baratoadau helaeth a chostus . . .<\/p>\n\n\n\n

Ychwanegir manylyn diddorol am anhap a ddigwyddodd yn ystod y dathliadau yn annales priordy Caerwrangon: \u201cTorniamento apud KaernaIVen existente, multi nobiles cum in quodam solario tripudiarent impudice, corruente domo miserabili ter corruerunt. \u201c<\/em><\/mark> Mewn twrnamaint a fu yng Nghaernarfon cwympodd y t\u0177 lle\u2019r oedd llawer o foneddigion yn dawnsio\u2019n ysgyfala mewn goruwch-ystafell, a syrthiasant i\u2019r llawr yn druenus. (Plas, Stryd y Plas mae\u2019n debyg).<\/p>\n\n\n\n

Pwysleisir pwysigrwydd rhwysgfawr y dyrfa a gyrchodd i Nefyn ym mlwyddiadur neu annales mynachlog Waverley: \u201citem convenerunt comites, baranes, milites de regno Angliae, ac etiam multi proceres transmarini \u2026 \u201c<\/mark><\/em> Yr un pryd ymgasglodd dilynwyr a barwniaid a milwyr brenin y Saeson, a hefyd lawer iawn o w\u0177r bonheddig o dros y m\u00f4r \u2026<\/p>\n\n\n\n

a thanlinellir amcan y cyfan i gyd : \u201cin signum triumphi contra Wallensium proterviam expediti.\u201d<\/mark><\/em> sef arwydd buddugoliaeth a goruchafiaeth lwyr dros y Cymry.<\/p>\n\n\n\n

Dywed Yr Athro Bedwyr Lewis Jones \u2013 \u201cBellach ymryson rhwng unigolion a hynny yng ng\u0175ydd cynulleidfa ydoedd, yn lle ymryson rhwng dwy blaid yn diweddu\u2019n ysgarmes afreolus wyllt. Byddai, boneddigesau bid si\u0175r, ymhlith yr edrychwyr; ac roedd i wledda a dawnsio le amwg iawn. Achlysur cymdeithasol ydoedd,  Ascot y drydedd ganrif ar ddeg. Sbloit liwgar fel hyn a gynhaliwyd yn Nefyn yn 1284.\u201d ( Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon).<\/p>\n\n\n\n

Y gred yn lleol ydi mai ar dir Botacho Ddu roedd y twrneimant ond rhaid cofio bod Cae Iorwerth yng nghyffiniau Nefyn a Chae Ymryson (Mapiau Degwm 1839) yng nghanol plwyf Ceidio. Mae\u2019n bur debyg mai yng nghyffiniau\u2019r plas roedd y lleoliad, o dan y Fron wrth odre Garn Boduan.<\/p>\n\n\n\n

Rheilfordd Nefyn<\/strong> – Yr Herald Gymraeg Ion 21 1919 – “Galwodd Mr. W.R.Davies o Nefyn, fantais, a fuasai rheilffordd i ddatblygu’r lle fel cyrchfan ymwelwyr, a dywedodd fod yno tua pedair mil o ymwelwyr yn Nefyn ac Abersoch yn yr haf….” mwy…<\/a><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Cynllun G.W.R. 1924 – terminus- Cae Pysgodyn!<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

4 <\/mark> Porth Nefyn<\/strong> – Mae Porth Nefyn yn cadw blas o ddylanwad y m\u00f4r ar yr ardal hon. Mae\u2019n gilfach ddiddorol a fu\u2019n brysur o ran y diwydiant pysgota penwaig ac adeiladu llongau ar un cyfnod. Tri phennog yw arfbais Nefyn a dyna brif gynnyrch y dref. Byddai\u2019r pysgotwyr yn hwylio mor bell ag arfordir Iwerddon i rwydo penwaig. Erbyn 1910 roedd 40 o gychod pysgota 18 troedfedd o hyd yma, gyda chriw o bedwar pysgotwr ym mhob un.<\/p>\n\n\n\n

Cynnyrch fferm oedd y prif allforion ar hyd y blynyddoedd er y bu prysurdeb pan oedd gwaith brics Morfa Nefyn yn ei fri rhwng 1868 a 1906 a glanfa ym Mwlch Bridyn (SH 28224084) wedi\u2019i godi ar gyfer y llongau. Gweler Cylchdaith Edern 9 a 10<\/a> a chwarel ithfaen \u2018sets\u2019 y Gwylwyr \/Wern Gweler Llwybr Clynnog Fawr – Nefyn. 10<\/a> <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
‘ A coastal View’ – Christopher Williams 1912<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Yn y 17eg ganrif mae cofnod bod menyn mewn tybiau, caws wrth y canpwys, gwl\u00e2n, crwyn, penwaig a phenfras wedi\u2019u hallforio oddi yma. Cafodd penwaig gwynion a chochion eu hallforio ar ddwy long, \u2018Mathew\u2019 a \u2018Mary\u2019, i Gaer yn 1620; ac yn 1685 aeth 50 casgen o benwaig gwynion, 18 casgen o benwaig cochion a 2\u00bd casgen o benfras i Gaer ar y \u2018Richard and Jane\u2019. Rhwng Nefyn a Phorthdinllaen cafodd cannoedd o gasgenni o benwaig eu cario. Ddechrau\u2019r 19eg ganrif  roedden nhw\u2019n allforio gwrtaith oddi yma, rhedyn a lludw, a 25 llwyth o haidd yn 1844 i Gaernarfon.<\/p>\n\n\n\n

Roedd llongau Porthdinllaen a Nefyn yn cario o Fangor i Ddulun yng nghanol y 17eg ganrif. Cymaint oedd y galw am lechi nes daeth cynllun i agor rheilffordd i\u2019w cario o Gaernarfon i Borthdinllaen ar gyfer eu hallforio. Un rheswm oedd fod costau harbwr Caernarfon mor uchel a byddai\u2019n rhaid talu peilotiaid i dywys y llongau dros y bar. Ond ni ddaeth hyn i fodolaeth.<\/p>\n\n\n\n

Adeiladwyd llawer o dai mawreddog Nefyn gan gapteiniaid llongau. Roedd honno yn alwedigaeth nodedig ar hyd y glannau hyn tan ddiwedd oes y llongau hwyliau. Ar un adeg roedd cynifer \u00e2 deg ar hugain o gapteiniaid llong yn byw yma.<\/p>\n\n\n\n

Llongau Nefyn<\/strong>– <\/p>\n\n\n

\n
\"\"\/
Y llong “Belford”<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Y llong \u201cBELFORD\u201d 1,900 tunnell;  Cwmni R. Thomas: Nefyn \u2013 Cricieth \u2013 Lerpwl.  Cafodd ei suddo gan long danfor Almaenaidd 300 milltir o arfordir Iwerddon yn Chwefror 1917.  Ar \u00f4l i\u2019r criw fynd i\u2019r cychod dywedodd capten y llong danfor y buasai\u2019n ei thynnu\u2019n nes i dir ond ar \u00f4l cael tipyn o gyflymdra aeth i lawr o dan y d\u0175r a thynnu\u2019r cychod ar ei \u00f4l ond torodd yr rhaff. Capten Davies Craig-Y-M\u00f4r , Nefyn, oedd meistr y \u201cBELFORD\u201d ar y pryd.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"\/
Y Sgwner “EBENEZER PARRY”<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Y Sgwner \u201cEBENEZER PARRY\u201d 182 tunnell, Meistr H. Parry, Nefyn. Y perchennog oedd Henry Parry, Stryd y Ffynnon, Nefyn.  Adeiladwyd yn 1877 yn Nefyn gan Griffith Owen. Gwerthwyd i Fowey yn 1912, ac fe\u2019i collwyd hi yn Havre yn 1917. Ar \u00f4l ei gwerthu, newidiwyd ei henw i \u201cELLEN LLOYD\u201d a wedyn \u201cROBERT MARGUERITE\u201d.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"cerrig-mawr\"
Adeiladu Cychod wrth cerrig-mawr<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Robert Thomas (1814-1869), Derwen, Y Fron, Nefyn oedd saer llongau mwyaf y dref. Mae ei d\u0177, Y Fron, i\u2019w weld wrth deithio i fyny i Fynydd Nefyn. Yn \u00f4l ei fab, Capten Robert Thomas, roedd ganddo dros gant o seiri ar ei lyfrau. Ymhlith yr 13 o longau a adeiladodd yn Nefyn roedd y \u201cLINUS\u201d yn 1857, rigiwr sgw\u00e2r ac yn \u00f4l pob s\u00f4n roedd yn un o\u2019r llongau cyflymaf yn yr ardal. Hwyliodd ledled y byd, i Dde America ac o amgylch Cape Horn ac er iddi gael ei gwerthu ymlaen ychydig o weithiau, roedd yn dal ar y cefnfor yn ystod yr Ail Ryfel Byd.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"\/<\/figure><\/div>\n\n\n

Y Linus<\/p>\n\n\n\n

Clwb Mawr <\/strong>– Adeiladwyd yr adeilad hwn yn 1846 gan Gymdeithas Gyfeillgar Nefyn. Cafodd y gymdeithas ei sefydlu fel yswiriant lleol, rhag marwolaeth a gwaeledd mawr, drwy danysgrifiadau blynyddol. Ffurfiwyd y Clwb Mawr yn 1827 gan John Roberts (Bwlch Glas), William Evans (Tan y Maes), Hugh Davies (T\u0177 Clap) a Henry Jones (Holborn). Fe\u2019i defnyddiwyd hefyd fel ysgol a man addoli gan y Bedyddwyr. Fe\u2019i defnyddiwyd hefyd fel ysgol i hyfforddi morwyr yn y grefft o forwriaeth a mordwyo.<\/p>\n\n\n

\n
\"Clwb
Clwb Mawr<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Erbyn 1879 roedd 8 cymdeithas yswiriant morol cydfuddiannol wedi eu lleoli yn Nefyn gyda llongau wedi eu hyswirio am fwy na \u00a32,000,000.  <\/p>\n\n\n\n

5 <\/mark> Cwrw Ll\u0177n – <\/strong>Mae Bragdy Cwrw Ll\u0177n i\u2019w weld mewn parc busnes ar Ffordd Dewi Sant, B4417. Bragdy lleol ydi hwn, yn cynhyrchu cwrw go-iawn ac yn cynnig teithiau ymweld o amgylch y gweithdy, cael cip ar y broses o fragu a chael cyfle i brynu cynnyrch a swfenirau yn y siop nwyddau yno. Ymysg y poteli cwrw sydd ar werth yno mae Brenin Enlli, Cochyn a Seithenyn sy\u2019n dangos eu bod yn defnyddio hanes a chwedlau lleol wrth frandio.\u00a0 www.cwrwllyn.cymru<\/a><\/p>\n\n\n\n

6 <\/mark> Y T\u0175r<\/strong> – Ychydig sy\u2019n weddill o\u2019r\u00a0 castell mwnt a beili a adeiladwyd, o bosib, yn yr 11eg ganrif gan Iarll Normanaidd Caer, Hugh D\u2019Avranches; un o nifer o\u2018i fath a adeiladodd ar hyd arfordir Gogledd Cymru, yn ystod y goresgyniad byr, Normanaidd hwnnw.<\/p>\n\n\n

\n
\"Y
Y T\u0175r Nefyn<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Adeiladwyd y t\u0175r gwylio ym Mhen y Bryn, Nefyn, yn yr 19eg ganrif ar union safle \u2018castell\u2019 mwnt a beili o\u2019r 12fed ganrif. mwy…<\/a><\/p>\n\n\n\n

7 <\/mark> Caeau Capel <\/strong>– Adeiladwyd y t\u0177 mawreddog hwn yn yr 19eg ganrif fel cartre gwledig i deulu Miller. Arferai\u2019r Prif Weinidog Clement Atlee ymweld yn aml a phriododd \u00e2 Violet, merch Henry Edward Miller.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Caeau
Caeau Capel<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Clement
Clement Atlee<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

8 <\/mark> Nanhoron Arms Hotel<\/strong> – Adeiladiwyd yn 1914<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Nanhoron
Nanhoron Arms Hotel<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Bws
Bws Cambrian<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

9 <\/mark> T\u0177 Receifer <\/strong>– Un o ddau fwthyn yn dyddio o\u2019r 18ed ganrif a adeiladwyd gan Yst\u00e2d Nanhoron ar safle t\u0177 cynharach oedd yn eiddo i Humphrey Jones, Derbynnydd Cyllid Cyffredinol Gogledd Cymru ar ran Siarl y Cyntaf.<\/p>\n\n\n\n

Pen Isa\u2019 Dre<\/strong> – yw\u2019r rhan yma o\u2019r dref. Yr oedd yma felin yn cael ei phweru gan yr afon Mynach a llwybr rhaff at wasanaeth gwneud rhaffau ar gyfer y fasnach adeiladu llongau. Yr oedd iard l\u00f6 yn arfer bod y tu \u00f4l i lle roedd yr hen Orsaf D\u00e2n. Dyma le yr oedd Owen Parry yn cadw ei gerbydau modur pan ffurfiodd y  Nefyn and District Omnibus Company.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"T\u0177
T\u0177 Receiver<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Nefyn
Nefyn Omnibus Co.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

10 <\/mark> Y Groes<\/strong> – Ar droad y 18fed\/19eg ganrif roedd y rhan fwyaf o adeiladau\u2019r fwrdeistref wedi eu crynhoi yn yr ardal o amgylch y groes; ar gyffordd Stryd y Ffynnon, Stryd y Plas a\u2019r Stryd Fawr; ac i\u2019r gogledd ar hyd Stryd y Ffynnon.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Y
Y Groes – Stryd y Ffynnon<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Y
Y Groes – Stryd Fawr<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

Roedd ychydig o adeiladau gwasgaredig i\u2019r de o\u2019r eglwys ar hyd Stryd y Llan ac i\u2019r gogledd o\u2019r eglwys.<\/p>\n\n\n

\n
\"'Old
‘Old Post’ – Pen Bryn i Ffordd Dewi Sant<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Mae\u2019r ddwy stryd, Stryd y Plas a\u2019r Stryd Fawr, yn dargyfeirio i\u2019r de a\u2019r de-orllewin o\u2019r Groes, gan greu lle gwag o fewn y triongl hwnnw lle\u2019r oedd y Maes. Roedd y ffynnon ym mhen deheuol Stryd y Ffynnon ac roedd y ffrwd a ddeuai ohoni yn llifo fwy neu lai i lawr canol y stryd.<\/p>\n\n\n\n

11 <\/mark> Stryd Y Plas<\/strong> – Nefyn oedd canolfan cwmwd Dinllaen ac yn un o brif ganolfannau tywysogion Gwynedd yn y 12ed ganrif. Yn 1355 daeth yn fwrdeistref rydd ac adlewyrchir ei phwysigrwydd yn enwau\u2019r strydoedd: Stryd y Plas a Bryn Mynach.<\/p>\n\n\n\n

Yn \u00f4l y s\u00f4n, yn ystod dathliadau\u2019r twrnamaint yn 1284, i ddathlu concro Cymry, bu\u2019r holl ddawnsio gan Edward y Cyntaf yn y plas yn ormod i\u2019r hen lawr pren ac fe ddisgynnodd trwy\u2019r llawr!<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Stryd
Stryd y Plas<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Gwaelod
Gwaelod Stryd y Plas <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

Mae cofnod o 1306-7 am y gwaith a wnaed ar yr adeiladau. Ond yr unig adeilad sydd \u00e2\u2019i olion wedi goroesi cyn y 18ed ganrif yw  mwnt yr hen gastell Normanaidd lle codwyd \u2018Y T\u0175r\u2019. Ni ddengys cynllun y dref unrhyw arwydd o gysondeb o ran patrwm a gysylltir gyda bwrdeistrefi Edwardaidd fel Conwy neu Gaernarfon, a does dim prawf iddi gael ei grymuso. Ym 1349 rhoddwyd Nefyn i Nigel Loryng, siambrlen y Tywysog Du. Ym 1355 cynghorodd Loryng y Tywysog Du i ryddfreinio Nefyn (a Phwllheli) a chreu bwrdeistrefi rhydd yno. I gydnabod ei wasanaeth yn Poitiers, yn 1356, rhoddwyd y ddwy fwrdeistref i Nigel Loryng am byth am rent blynyddol o un rhosyn.<\/p>\n\n\n\n

Yn ystod y gwrthryfel yn 1400 llosgodd Owain Glynd\u0175r Nefyn i\u2019r llawr am ei bod yn Fwrdeistref Frenhinol, a bu\u2019n rhaid i bawb ffoi.<\/p>\n\n\n\n

12 <\/mark> Pwll William <\/strong>– Mae Pwll William hanner ffordd rhwng penrhyn Nefyn a Morfa Nefyn. L\u00f4n Penrallt yw\u2019r ffordd sy\u2019n rhedeg gyda\u2019r arfordir. Yma ym Mhwll William neu Penrallt arferai plant a chyn gapteiniaid llongau ddwad i chwarae a hwylio cychod model ac adrodd a gwrando ar y straeon am y gwledydd pell a\u2019r dyddiau a fu.<\/p>\n\n\n

\n
\"Pwll
Pwll William<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Mae cyfeiriad at Bwll Penrallt a Mynydd Nefyn yng ngeiriau enwog \u201cY Sgwner Tri Mast\u201d, un o ganeuon m\u00f4r J Glyn Davies. Mwy- Cylchdaith Edern<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n