{"id":76,"date":"2019-10-13T15:26:18","date_gmt":"2019-10-13T14:26:18","guid":{"rendered":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=76"},"modified":"2023-07-18T09:08:36","modified_gmt":"2023-07-18T08:08:36","slug":"cylchdaith-llangwnnadl","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=76","title":{"rendered":"Cylchdaith Llangwnnadl"},"content":{"rendered":"\n
<\/object>Cylchdaith Llwybr Arfordir Llangwnnadl<\/a>Lawrlwytho<\/a><\/div>\n\n\n\n

Manylion y daith<\/h2>\n\n\n\n

Amcan o\u2019r hyd: 6.4 kilometr\/4 milltir.
Amcan o\u2019r amser: 2.5 awr.
Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253.
Man cychwyn\/gorffen: Maes Parcio Penllech, SH206 342.<\/p>\n\n\n\n

Disgrifiad<\/h2>\n\n\n\n

Llangwnnadl \u2013<\/strong> Ystyr Llangwnnadl yw Eglwys Gwynhoedl ond Nantgwnnadl oedd yr enw tan yr 16eg ganrif pan newidiwyd o i gyd fynd \u00e2\u2019r llannau eraill. Honna rhai fod Gwynhoedl Sant  (o\u2019r 6ed ganrif) yn fab i Seithennin. Hwn, yn \u00f4l y chwedl, fu\u2019n gyfrifol am foddi teyrnas Cantre\u2019r Gwaelod sydd bellach o dan y m\u00f4r ym mae Ceredigion. Fel ei frodyr, roedd Gwynhoedl yn aelod o Goleg Dunawd, ym Mangor Is-Coed; ac roedd un o\u2019i frodyr yn feudwy ar Ynys Enlli. Yn \u00f4l hen draddodiad daeth y teulu i Langwnnadl o Lannor, pentref ger Pwllheli (yn wir mae lle yn Llannor o\u2019r enw Maes Gwyn), a\u2019r gred ydi fod Gwynhoedl, yr arweinydd, wedi marw cyn iddynt adael gan ddod \u00e2\u2019i gorff hefo nhw i\u2019w gladdu yma. Mwy\u2026 Llangwnnadl.org.uk<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n

1 <\/mark> Porth Colmon<\/strong> – Un o\u2019r porthladdoedd mwyaf dymunol\u00a0yn Ll\u0177n, gyda ffordd gar yn arwain i lawr\u00a0ato oddi wrth Gapel Penygraig. Mae Porth Colmon yn enghraifft nodedig o byrth arfordirol traddodiadol gogledd Ll\u0177n. Cafnwyd glanfa yno i longau\u2019n hwylio gyda\u2019r glannau drwy chwythu\u2019r creigiau ar y traeth llechog. Galwai stemars yno yn ddiweddarach gan gludo nwyddau a theithwyr yn \u00f4l ac ymlaen i Gaernarfon a Lerpwl. Gallwch ganfod dolennau haearn ar gyfer rhwymo\u2019r hen longau yng nghreigiau\u2019r lanfa o hyd ac mae olion iard l\u00f6 ac odyn yn y borth. <\/p>\n\n\n

\n
\"Porth
Porth Colmon<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Ar fwrdd treftadaeth ger gi\u00e2t y llwybr, mae disgrifiad da o\u2019r winsh arbennig a adeiladwyd yno ar gyfer dadlwytho llongau. Yn y pumdegau bu bron i ni golli\u2019r Borth am byth. Ond diolch i frwydro ystyfnig y brodorion lleol, gorchfygwyd y Sais trahaus oedd am rwystro pawb rhag cael mynd  i lawr i\u2019r Borth Mwy…<\/a><\/p>\n\n\n

\n
\"Porth
Porth Colmon<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

2 <\/mark> Porth T\u0177 Mawr <\/strong>– Enw arall ar Porth T\u0177 Mawr yw Porth Wisgi. Yn 1901 drylliwyd llong y Stuart ar y creigiau yma. Roedd ar ei ffordd o Lerpwl i Seland Newydd gyda swyddogion ifanc a chriw o 19. Daeth y criw i\u2019r lan yn ddiogel a chredid y gellid ailgodi\u2019r llong ar lanw uchel. Ond daeth storm o\u2019r m\u00f4r gan dorri ei mastiau ac agor yr howld gan wasgaru ei chargo ar hyd y glannau. Ymysg y llwyth roedd llestri, pianos, canhwyllau \u2013 a stowt a wisgi. Mae baledwyr a haneswyr lleol yn s\u00f4n am firi mawr wrth i bobl yr ardal heidio i\u2019r pyrth i gasglu\u2019r nwyddau a rhai yn cythru\u2019r poteli wisgi, eu hagor ar y creigiau a\u2019u hyfed yn y fan a\u2019r lle. Does fawr ddim i\u2019w weld o weddillion y Stuart erbyn hyn, heblaw am ddarnau o\u2019i haearn yma ac acw yn y caeau a malurion llestri yn y cerrig trai.<\/p>\n\n\n

\n
\"Y
Y stuart -Porth T\u0177 Mawr<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Ceir peth o hanes y \u201cStuart\u201d yn \u201cBIas Hir Hel\u201d a hefyd fe\u2019i crybwyllir yn \u201cPigau\u2019r S\u00ear\u201d gan John Griffith Williams. Cafodd J. G. Williams ei garcharu yn ystod yr ail ryfel byd am, yn ei eiriau ei hun yn ei gyfrol Maes Mihangel<\/em> (1974), “wrthod cydnabod hawl Llywodraeth Lloegr i osod gorfodaeth filwrol ar Gymru.” Yn \u00f4l darlith Robin Gwyndaf, ymwelodd Serah Trenholme, \u00e2\u2019r fan a gwelodd yr ysbeilio. Cafodd Elfed Gruffydd ei hanes yn fanwl gan ei ewythr, Evan John Griffith, gan fod nodiadau Hugh W. Jones, Bryn Villa ganddo. Roedd Hugh Jones Bryn yn llygad-dyst i\u2019r cyfan ac yn gofnodwr manwl. Mwy…<\/a><\/p>\n\n\n\n

3 <\/mark> Eglwys Llangwnnadl <\/strong>– Mae Eglwys Llangwnnadl yn un o hen eglwysi Ll\u0177n a oedd ar Lwybr y Pererinion\u00a0 i Ynys Enlli yn yr Oesoedd Canol. Roedd Gwynhoedl, nawdd sant yr eglwys, yn un o\u2019r seintiau cynnar (pan oedd yr Eglwys Geltaidd yn ffynnu ar lannau gogledd orllewinol Ewrop yn y bumed a\u2019r chweched ganrif). Ar gi\u00e2t haearn, addurniedig yr eglwys mae\u2019r geiriau \u2018T\u0177 Dduw\u2019 a ddyluniwyd gan J. G. Williams (awdur \u201cPiga\u2019r S\u00ear\u201d a \u201cMaes Mihangel\u201d) a gof Aberdaron a\u2019i gwnaeth. Mae\u2019r eglwys ei hun yn adeilad hyfryd, gyda thair cangell ac mae\u2019n debyg mai\u2019r un ganol yw\u2019r hynaf.<\/p>\n\n\n

\n
\"Eglwys
Eglwys Llangwnnadl<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Gwynhoedl oedd un o seintiau cynharaf Ll\u0177n. Yn yr eglwys mae carreg sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 Gwynhoedl y credir iddi fod yn garreg fedd iddo. Canfyddwyd hi wrth adnewyddu\u2019r eglwys yn 1940au , pan dynwyd plaster oddi ar y waliau. Y mae\u2019r garreg i\u2019w gweld yn wal ddeheuol yr eglwys  ac wedi ei thorri arni mae croes geltaidd. Gellir tybio fod y groes wedi ei phaentio ar y dechrau gan fod olion lliw coch i\u2019w gweld arni o hyd. Mae haneswyr amlwg wedi dyddio\u2019r garreg i gyfnod o gwmpas 600 A.D.<\/p>\n\n\n\n

\n