{"id":825,"date":"2023-04-21T16:27:09","date_gmt":"2023-04-21T15:27:09","guid":{"rendered":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=825"},"modified":"2023-05-10T23:58:17","modified_gmt":"2023-05-10T22:58:17","slug":"cylchdaith-garn-boduan","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/crwydro.co.uk\/crwydro-c\/?page_id=825","title":{"rendered":"Cylchdaith Garn Boduan"},"content":{"rendered":"\n
<\/object>Map Cylchdaith Garn Boduan<\/a>Lawrlwytho<\/a><\/div>\n\n\n\n

MANYLION Y DAITH<\/h2>\n\n\n\n

Amcan o hyd: 5.6km\/3.5 milltir.
Amcan o\u2019r amser: 2 awr.
Map AO: graddfa 1:25 000 Explorer 253.
Man cychwyn\/gorffen: Maes Parcio Stryd y Plas yn Nefyn (SH 308404) neu ar y maes parcio ar ffordd Boduan.(B4354)<\/p>\n\n\n\n

PETHAU I WELD AR Y DAITH<\/h2>\n\n\n\n

1 <\/mark> Nefyn<\/strong>\u00a0\u2013 Daw’r fwrdeistref i’r amlwg yn hwyr yn y 12fed ganrif ac mae’n ymddangos ei bod yn un o faenorau mwyaf tywysogion Gwynedd. Cofnodwyd yr eglwys hynafol am y tro cyntaf, yn \u00f4l y cofnodion sydd wedi goroesi, yng nghanol y 12fed ganrif. Rhoddodd Cadwaladr, mab Gruffudd ap Cynan a brawd Owain Gwynedd, eglwys Nefyn a phopeth a berthynai iddi a\u2019r holl dir lle safai\u2019r eglwys, rhwng dwy nant fechan sy\u2019n diffinio\u2019r ffiniau, i Abaty Awstinaidd Haughmond. Rhoddodd hefyd dir y tu allan i Nefyn ar lethrau de-ddwyreiniol Mynydd Nefyn.
Rhoddwyd tir yn Nefyn yn rhodd i Abaty Haugmond dair gwaith ar \u00f4l hyn, gan Dafydd ab Owain,
ddwywaith rhwng 1177 a 1190, a chan Lywelyn ap Iorwerth, ym 1230. Mae\u2019n bosibl ein bod, yn y siarteri a\u2019r grantiau hyn, yn gweld enghraifft gynnar, yng Ngogledd Cymru, o\u2019r trawsnewidiad o eglwys glas hynafol i un o\u2019r urddau pan-Ewropeaidd \u2018modern\u2019; yn yr achos hwn, priordy Awstinaidd. Ym 1301 gwrthododd David ap Madoc, un o gaplaniaid Nefyn, unrhyw hawliad i eglwys Nefyn a datganodd ei fod wedi ei fagu yn y priordy Awstinaidd gyda\u2019r canonau a\u2019i fod wedi bod yn gweinyddu o fewn yr eglwys ers amser maith. <\/p>\n\n\n\n

Yr unig eglurhad dros feddwl y gallai sefyllfa o\u2019r fath fodoli yw bod rhywfaint o\u2019r hen glas yn parhau, mewn rhyw ffordd, i wasanaethu\u2019r eglwys. Mae\u2019n bosibl bod un aelod seciwlar o gymuned Nefyn, Madoc Clericus (a oedd yn galw ei hun yn farsiandwr) yn berthynas i David ap Madoc. Ym 1252 roedd William, Prior Nefyn, yn dyst i gytundeb ynglyn \u00e2 threfniadau deiliadol yn Aberdaron. Ym 1535 roedd gan yr eglwys statws ficerdy\u2019r Abaty, ar drothwy\u2019r diddymiad. Parhaodd eglwys y Santes Fair, Nefyn, fel eglwys blwyfol. Erbyn hyn mae\u2019n amgueddfa forwrol, a chodwyd eglwys newydd Dewi Sant yn ei lle ger T\u0175r Pen y Bryn.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

2 <\/mark> Cae Iorwerth (cae pysgodyn)<\/strong> (SH 30774027) – Ymwelodd Edward I ag ef yn 1284, a dyma leoliad
\u2018Ford Gron\u2019 neu dwrnamaint yn dathlu ei goncwest o Wynedd. Cynhaliwyd y twrnamaint yng Nghae
Iorwerth neu gae pysgodyn fel y’i gelwir yn lleol, oherwydd ei si\u00e2p fel pysgodyn. Mwy\u2026<\/p>\n\n\n\n

3 <\/mark> <\/strong> Garn Boduan<\/strong> \u2013 Ar ben Garn Boduan mae llwyfan creigiog o dir tua 250m uwchla\u0175r m\u00f4r ac arno fryngaer fawr o Oes yr Haearn sydd tua 10 hectar o faint. Ynddi mae olion tua 170 o gytiau cerrig crynion, yn amrywio rhwng 5.2m a 7.3 metr ar draws.
Mae Garn Boduan yn fynydd amlwg iawn uwchben bwrdeistref ganoloesol Nefyn, 1km oddi yno, a chaer
bentir arfordirol ym Mhorth Dinllaen, tua 4km i ffwrdd. Yn ystod Oes y Tywysogion roedd Garn Boduan yn nhrefgordd gaeth Boduan.
Llwyfandir yw copa Garn Boduan. Mae tua 250m uwchlaw\u2019r seilnod ordnans, ac mae ardal o tua 10ha wedi ei chau gan ragfur cerrig sy\u2019n adfail erbyn hyn. Ar yr ochr orllewinol mae darn o graig yn codi uwchben y llwyfandir i 270m uwchlaw\u2019r seilnod ordnans. Cofnodwyd tua 170 o sylfeini cerrig cytiau crwn, rhai ohonynt yn weddol fawr, \u00e2 diamedr o tua 8m. Cynrychiolir trydydd is-gyfnod adeiladu, sy\u2019n un pur wahanol, ar y darn creigiog sydd ar ochr ddwyreiniol y mynydd. Adeiladwyd \u2018cadarnle\u2019 cryf i gau ardal fechan 60m wrth 30m, \u00e2 waliau 3.5m o drwch. Mae\u2019r waliau\u2019n gadarn ac mae \u00f4l curo ar eu hochrau allanol. Un awgrym credadwy yw bod y \u2018cadarnle\u2019 yn cynrychioli cyfnod anheddu ac amddiffyn llawer diweddarach, yn ystod y canol oesoedd cynnar efallai.<\/p>\n\n\n\n

\n